Talentra İşin Uzmanına Soruyor: “3D Printing”
14 dk okuma
Talentra olarak farklı meslek dallarında farklı deneyimlerdeki isimlerle, o alandaki eğitim-iş ilişkilerine, mesleki gelişim öğelerine yer vermeye devam ediyoruz. Bu kez, COVID19 ‘un hayatımıza girmesi nedeni ile ilerleyen yıllarda daha fazla önem kazanması beklenen alanlardan biri olan 3 boyutlu yazıcılar ve uygulanan teknikler yani 3D Printing’i ele almak istedik.
Bu özel haber serimize katılan değerli isimler, Esra Zerina Appavuravther, Şaban Karacaoğlan, Oğulcan Algan, Gökberk Serin, Hüsamettin Serter ve Burak Özbek sorularımızı yanıtladı. Kendilerine çok teşekkür ediyoruz. Farklı deneyimlerdeki 6 katılımcımıza şu soruları ilettik:
3D Printing Mühendisi olarak ne tür çalışmalar içerisinde yer alıyorsunuz ve kariyer geleceğinizi nasıl görüyorsunuz?
Sizce iyi bir 3D Printing Mühendisinin hangi becerileri olması gerekir? Yaratıcılık, soft beceriler, analitik olma, araştırma ve sosyal becerilerine baktığımızda ağırlık ne tarafta olmalıdır?
Özellikle COVID19 sürecini de düşündüğümüzde sizce 3D üretim mühendisliği en çok hangi sektörleri etkileyecek?
Bu alanına ilgi duyan genç arkadaşlarımız ne tür eğitimler almalılar, nerelerde deneyim edinmeliler?
Bu alanda beğendiğiniz bir kitap ve/veya blog önermenizi rica edebilir miyiz?
İlk yazdığım makale, metal 3b yazıcı ile bracket parçasını sonlu elemanlar ile analizi ile ilgiliydi. Bu makale çalışması bu alana girişimi sağlamak ile birlikte yeni geliştirilen yazılımı tanımamı ve kaleme aldığımız yıllardaki ender çalışmalardan biri olmasına vesile olmuştur. Şu andaki iş tanımım, ortopedik alanda geliştirilecek malzemelerin üretilmesi ve geliştirilmesidir. Öncelikle yüksek lisans tezimi Seçici Lazer Ergitme (SLE) yöntemiyle ilgili yazmaya karar verdim. Daha sonra bu süreci desteklemek için yurtdışında da çalışmalar yaptım. Yaklaşık 1,5-2 sene önce titanyum alaşım üretimi ülkemizde çok yaygın değildi. Ben de Erasmus+ Programı ile Avusturya Leoben’e giderek, uzay-uçak sanayisinde öncü bir Amerikan firması ve Üniversite Laboratuvarı ile birlikte numune üretip çalışmalarımı tamamladım. Çalışmalarımın hepsi birbirini takip etti. Covid 19 sürecinde Barcelona’da Uluslararası ‘Smart Materials 2021’ kongresinden konuşmacı olarak davet aldım. Kariyerimin başında alanında takdir görmek beni çok motive ediyor. 3b yazıcılar özellikle ortopedik endüstrideki uygulamaları benim için hem aklımın yattığı hem de kalbimin attığı bir alan. Bir diğer öngörüm ise dijitalleşen dünya ile birlikte hayatımızı hemen hemen her alanı etkileyeceği olmasıdır. Mesela 3b yazıcı ile sürdürülebilir binalar inşa edilirken, organ da basılabilir.
2) Kendimden örnek verecek olursam kesinlikle yaratıcılık! Kendimi EQ’su IQ’sundan daha yüksek biri olarak tanımlıyorum. Analitik zekâ ile mühendislik süreçlerini yerine getirmeyi çalışırken duygusal zekamı bu alandaki tasarım özgünlüğü ve yaratıcılığa ağırlık vererek tez-anti tez ve sentez üçgenini oluşturmaya çalışıyorum. Araştırma ve algımızın açık olmasının dünyaya açılan bir perde olduğunu düşünüyorum. Genç arkadaşlara en büyük tavsiyem, bu alanda çok sayıdaki kaynağa ulaşıp, meraklarını hiç yitirmeyerek okuyarak araştırmalarına devam etmeleri. 3b yazıcıların sadece plastik (polimer) basmak olmadığını, karmaşık uçak parçalarından, devasa metal köprülerin tek parça halinde üretilmesine kadar çok daha interaktif sistemlerin olduğunu bilmeleri. Soft becerilerde ise durum şu şekilde, yaratıcılıktan sonra tasarım özgünlüğünün oluşturulmasında katkı sağlayabilir. Burada en önemlisi, kişinin kendini iyi tanımasından geçiyor bence. Çünkü 3b yazıcı mühendisi olmak tüm alanları kapsarken, yepyeni alan ve temelleri atılırken çok yönlü olmasına dikkat ediliyor. Sosyal becerileri ise bu işin network kısmı, bence her tanıdığımız biri farklı alanda çalışması büyük zenginlik. Modadan gastronomiye, havacılıktan tıp alanında çalışan herkesin yaptığı çalışmalar çok değerli. Bu da sadece tek bir alanda değil, birçok sektörde fikir sahibi olmamızı sağlamaktadır.
3) Bence hemen hemen her sektörü etkileyecek. Tabi ki bu bir süreç, ne kadar uzun olur bilemiyorum. Bu teknolojiyi tam anlamıyla özümsememiz zaman alabilir. İleride 3b yazıcıda basılmış kırmızı et yiyebiliriz veya evimizde bastığımız bir ayakkabıyı giyebiliriz. Covid 19’un hayatımıza tesiri de aslında tam olarak budur; minimum teması ve insan kaynağını minimize eden hibrit bir sistem ile üretimin başka bir aşamaya taşınmasıdır. Kapitalizm ile gelen aşırı tüketim yerine globalizm ile birlikte toplumların kendi kendine yetecek kadar üretilmesi ve tüketilmesidir. Covid sürecini tam anlamıyla aştığımızda dünyanın merkeziyle birlikte üretim yöntemlerinin de köklü bir değişikliğe geçeceğinden eminim. Bu durumda aslında, 3b yazıcı dünyasının miladı olacaktır.
4) Bu alanda yeni başlayacak arkadaşlara en büyük tavsiyem, öncelikle teknolojik gelişmeleri takip etmeleri. Bu alanlara 3b yazıcılar ile ilgili ciddi bir bilgi birikimi oluşturacaktır. İlgilerini çeken alana karar verdiklerinde lisans döneminde bunu desteklemelerini tavsiye ederim. Lisans döneminde süreci yakalayamazlar ise yüksek lisansta alanlarını belirlemeleri ve doktora aşamasında uzmanlaşmalarını tavsiye ederim. Tabi ki ülkemizde artan bir 3b yazıcılar alanında çalışan akademisyenler gün geçtikçe ülkemizde artmaktadır. Literatür taraması yaparken, yabancı kaynaklar üzerine yoğunlaşarak bilgiyi kaynağından edinmeliler. Tüm gelişmeler ve önderlik eden firmalar; Amerika, İngiltere, Almanya, Japonya ve Avusturalya gibi ülkelerde konuşlanmış şekildedir. Fakat genç arkadaşlar içlerini ferah tutsunlar, Türkiye’de bu alanda üretilen çeşitli 3b yazıcı makineleri ve metal tozları sektöre yön vermeye başladı. İlerleyen yıllarda ülkemizdeki firmaların sektörün öncülerinden olacağından kuşkumuz yok.
5) 3dprint.com, Smartech Analysis, Forbes, TCT Magazine, Disruptive, DEVELOP3D, Formlabs, Sculpteo ve Ultimaker yabancı bloglarda detaylı olarak tüm gelişmeleri güncel olarak ulaşabilirler.
Türkçe kaynak olarak ise 3dörtgen Blog, Voksel 3D Technologies, tridi.co, 3d3teknoloji.com, eklemeliimalat.net ve eklemeliimalat.info bu alandaki gelişmeleri takip ederek blog paylaşımlarında bulunur. Ayrıca sosyal medya yöneticiliğini yaptığım “Additive Manufacturing-Digital Industry Turkey” sayfasından günlük bilimsel gelişmeleri takip edebilirsiniz.
Kitap önerilerim arasında; filament basabilen 3b yazıcı tasarlamak için ‘Uygulamalarla 3 boyutlu yazıcı yapımı ve kullanımı’ adlı kitabı online veya mağazalarda kolaylıkla bulabilirler. İngilizce kaynak olarak ‘The 3D Printing Handbook’ bu alan ile ilgilenen herkesin elinin altında bulunması gereken bir kaynak olduğunu düşünüyorum.
1) Öncelikle, böyle bir mühendislik dalının içerisine tasarım yapan/yapmak isteyen ve 3 boyutlu yazıcı sahibi/olmak isteyen herkes girebilir. 3 boyutlu yazıcı ile herhangi bir sektörde bir fayda geliştiren/üreten herkes 3D Printing Mühendisi rolüne bürünebilir.
Ben 6 senedir 3dörtgen firmasında ürün yöneticisi olarak çalışıyorum. Ülkemizde çok farklı sektörlerde 3 boyutlu yazıcı kullanımına yönelik çözümler üretiyorum. Örnek vermek gerekirse, son ürün olabilecek yedek parça üretimi, büyük heykel üretimi, medikal alanda kişiye özel protez üretimleri planlayabilirim. Bu konuda bir tasarım ortaya koymak ve uygulamak oldukça önemli. Bu alanda uçtan uca bir çözüm üretiyorum. 3D yazıcıların her sektör için belirli uygulama alanlarının ve faydalarının olduğunu düşüyorum.
Kariyerimin geleceğini bu alanda hâlâ gelişmekte olan 3 boyutlu teknolojisinin içinde kalarak bu teknolojinin nerelerde ve nasıl fayda sağladığı konusunda kendimi geliştirerek olabildiğince fazla kişiye / firmaya ulaşabilecek bir pozisyonda görüyorum. Çünkü bu teknoloji ile yapılabileceklerimiz sınırsız!
2) Beceri konusunda çok sınırlamak doğru olmaz ama 3 boyutlu tasarım programlarından herhangi birini severek ve kendini geliştirerek kullanabilen, öğrenmeye ve öğretmeye istekli, çözüm odaklı kendi becerilerini kullanabilen kişilerin iyi bir 3D Printing Mühendisi olabileceğini düşünüyorum.
3 boyutlu yazıcılarda artık malzeme teknolojisi savaşı var. Bu konuda yeni malzemeleri araştırmak ve hangi sektörlerde direkt olarak kullanılabileceğini keşfetmek önemli. En azından bu konuda meraklı olup araştıran kişilerin de bir adım önde olacağını düşünüyorum.
Bir an önce bitmesini umuyoruz ancak mevcut atmosferin daha kötüye gitmesi ve üretimin durma noktasına gelmesi durumunda 3 boyutlu yazıcılar ile üretim (fabrikaların haricinde herkesin evden dahil üretim yapabileceği bir teknoloji olarak düşünüldüğünde) çok önem kazanacak o sebeple kalıp sanayi, Ar-Ge, otomotiv gibi sektörleri etkileyeceğini düşünüyorum.
5) Bu konuda en güzel kaynaklardan birisi ‘The 3D Printing Handbook’ kitabı diyebilirim.
Ayrıca https://all3dp.com/ sitesinin dikkatli şekilde takip edilmesini tavsiye ederim.
1) Lisans dönemimin son dönemlerinde tanıştığım “biyomalzeme ve doku mühendisliği” alanları beni etkilemişti. O zaman karar vermiştim ki, yüksek lisans öğrenimim süresince bu alanlarda çalışmalar yapacağım. Yükseköğretim dönemimde, çalıştığım laboratuvarın sağladığı alt yapılar sayesinde 3D yazıcılar ile çeşitli yapay doku yapıları ve implant modellemeleri çalıştık. 3D yazıcılar sayesinde, gerçek dokuya benzer yapıları modelleyerek, çeşitli materyalleri kullanarak üretme şansı yakaladık. Kendi çalışma alanlarım çerçevesinde değerlendirdiğim zaman, geleceğinin çok uzak olmadığı; canlı hücrelerden organ ve yapıların üretildiğini, bu yönde çalışmalar olduğunu biliyoruz. Ki bunun bir ötesi hastanın ihtiyacı olduğu doku veya organın operasyon esnasında bile hızlı bir şekilde üretilerek kendi dokusuyla uyumlu organ ve yapıların üretimi kolaylaşacaktır.
2) Bahsetmiş olduğunuz özelliklerin her biri bu alanda yetkin kişilerin bir parçasını tanımlıyor. Bu tarz çalışmalarda bir ekip gerektiriyor. Aslında bu özellikler bir ekibin özellikleri olmalıdır. Dokuların bir araya gelerek organları oluşturduğu gibi.
3) İçinde bulunduğumuz pandemi döneminde gördük ki, ihtiyaç olan bir ürünün hızlı, kaliteli ve düşük maliyetle tedarik edilmesi gerekiyor. Bu dönemde çok fazla sağlık sektörüne yönelik çalışmalar yapıldı. Özellikle farklı modellerde maske ve test stripleri bazı 3D model kaynakları sıkça paylaşıldı.
4) Öncelikle çizim programları bu alanda çok önemli. Bir ürünü 3D olarak baskı almadan önce, üretime uygun modelin tasarlanması gereklidir. Bu prosesin ilk adımıdır. Bu sebeple ilgili tasarım programlarını öğrenmeye başlayabilirler.
5) “Elsevier” yayın evinden çıkan “3D Bioprinting and Nanotechnology in Tissue Engineering and Regenerative Medicine” isimli kitap, araştırmalarım sırasında bana çok fayda sağlamıştı. Eğer benim gibi spesifik bir alan tercih ederlerse ve bu alan doku mühendisliği olursa bu kitabın faydalı olacağını düşünüyorum.
1) KPM İleri Teknolojileri ve Danışmanlık firması olarak, piyasadaki mevcut FFF (Fused Filament Fabrication - Ergiyik Filament Fabrikasyonu) teknolojisine sahip yazıcılardan daha rahat kullanılabilen ve daha güvenilir 3B yazıcılar tasarlamaya ve geliştirmeye çalışıyoruz. Bu yazıcıları, tasarımından yazılımına kadar yerli ve milli imkanlarla geliştiriyoruz. 3B yazıcılarımızda önemsediğimiz konuların başında, her yazıcımızda aynı istikrarla yüksek baskı kalitelerinde fonksiyonel parçalar üretmek gelmektedir. Günümüzde 3B yazıcılarla genellikle polimer tabanlı parçalar üretilmektedir. Ancak polimer tabanlı parçaların mekanik özellikleri savunma, havacılık/uzay ve otomotiv sektörlerinin ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Bugün dünyada polimer malzemelere yönelik teknolojik çalışmaların ötesinde, kompozit malzemelerin kullanımı yaygınlaşmaya başlamıştır. Kompozit malzemeler, genel itibariyle ve uygun matris yapılarında, polimer malzemelere göre daha yüksek mekanik özelliklere sahiptirler ve metal tabanlı malzemelerden daha hafiftirler. Son yıllarda, halihazırda üretilen fonksiyonel parçaların daha hafif üretilebilmesi için 3B yazıcı teknolojilerinden yararlanılmaktadır. Buraya kadar çizilen dünya portresi neticesinde kompozit filamentlerin üretimi ve bu filamentleri kullanarak fonksiyonel kompozit parçaların 3B yazıcılarda üretimi üzerine Ar-Ge çalışmaları yürütmekteyiz. Çalışmalarımız neticesinde, polimer parçaların mekanik özellikler olarak endüstrinin ihtiyaçlarını karşılayamaması problemini kompozit malzemelerle gidermeyi planlamaktayız.
2) İyi bir 3D Printing mühendisinde analitik düşünce tekniğinin iyi benimsenmiş olması ve bu düşünce tekniğinin yaratıcılıkla etkili bir biçimde harmanlanmış olması gerekmektedir. Geometrik algıların son derece açık olması da çok önemli bir kriterdir: üretimle direkt alakalı olan ve üretime yenilikçilik perspektifinden en fazla yaklaşılması gereken bu alandaki çalışmalar sürecinde geometrik algıların önemi kendini çok belirgin kılmaktadır. Problem tespiti yapabilmek için analitik düşünme yeteneği yol haritasını çizerken geometrik algı kabiliyetleri birincil araçlar olmaktadır. Bunların yanında farklı disiplinlerden gerekli bilgilerin alınıp kullanılması 3D Printing üzerine çalışmalarda büyük bir yer kaplamaktadır: mekanik, elektronik, yazılım, donanım, malzeme ve tasarım uygulamalarına 3D printing uygulamaları kapsamında hâkim olunması gerekmektedir. Bu hakimiyetin kurulması sürecinin göz önüne alınması ve bu alana dair planlamaların da buna göre yapılması gerekmektedir.
3) COVID-19 sürecinin ilk zamanlarında ortaya çıkan yüz siperliği ihtiyacı, karantina sürecinin başlarında 3 boyutlu yazıcılar tarafından karşılanmıştı. Bu gibi ani talep ihtiyaçlarının geleneksel üretim yöntemleriyle karşılanması mümkün olamamaktadır, geleneksel üretim yöntemleri belli ürünler dikkate alındığında daha makul ve efektif çözümler sunabilse bile bu yöntemlerin üretim teçhizatlarına entegrasyonu ve ürünlerin lojistiği çok ciddi zaman kayıplarına neden olabilmektedir. Ürünlerin geleneksel yöntemlerle üretilmesinin mümkün olmadığı tasarımlarla da tabii ki karşılaşılabilmektedir. Bahsedilen örnekte bu olumsuzluklar 3B yazıcı teknolojisi ile aşılmıştır; insanlara yüz siperlikleri herhangi bir ekstra ön hazırlık yapılmasına gerek kalmadan, kurulu teçhizatlar ile sağlanmıştır. Bu örnekteki gibi kriz anlarında ortaya çıkan ani talep sorunları bu gibi çözümlerle aşılacaktır. Bunun dışında tıp alanında kişiye özel üretim söz konusu olduğundan çeşitli 3B yazıcı teknolojileri halihazırda kullanılmaktadır (protezler gibi) ve kullanılmaya da devam edilecektir.
4) Önceki sorularda da bahsedildiği gibi 3D Printing alanında yer alan genç arkadaşlarımızın multidisipliner yaklaşıma sahip olması gerekmektedir: Mekanik, elektronik, yazılım, donanım, malzeme ve tasarım alanlarında tecrübe kazanmaları önemli olacaktır. Bununla birlikte 3B yazıcılar kullanılarak bir parça üretilmek istenildiğinde parçanın tasarımı ona göre yapılmalıdır. Katmanlı imalat (3D printing) yöntemlerinin gerçekten bir anlam ifade edebilmesi için mekanik özelliklerden feragat edilmeden parçanın hafifletilmesi veya estetik değerinin arttırılması gibi amaçlar güdülmelidir, bireyler de kendilerini bu vizyon doğrultusunda geliştirmelidir. Bu alana ilgi duyan arkadaşlarımızın öncelikle “Design for Additive Manufacturing” kavramı altında eklemeli imalata göre tasarım prensiplerini benimsemeleri gerekmektedir. Pratik ve son kullanıcı bazında somut sonuçlar elde etmek için Bilgisayar Destekli Tasarım (Computer Aided Design – CAD) alanında kişisel gelişim sağlamakla ve internette de rahatça bulunabilecek FFF yöntemiyle üretime yönelik kişisel bilgi seviyesini arttırmakla katmanlı üretim alanına giriş yapılabilir.
5) Bu alandaki etkili kaynaklar çoğunlukla İngilizce kaynaklardır. Önerebileceğim kitaplar:
- Ian Gibson’ın “Additive Manufacturing Technologies- Rapid Prototyping to Direct Digital Manufacturing”,
- Francis Bitonti’nin “3D Printing Design Additive Manufacturing and The Materials Revolution”,
- Ben Redwood’un “The 3D Printing Handbook: Technologies, Design and Applications” ve
- Samuel N. Bernier’ın “Design for 3D Printing: Scanning, Creating, Editing, Remixing, and Making in Three Dimensions” şeklinde sıralanabilir.
Blog olarak da 3D printing teknolojisine ilgi duyanlar için SCULPTEO 3D PRINTING BLOG, 3Dprint.com, Fabbaloo ve i.materialise sayfalarını önerebilirim.
1) İmalat sektöründe kullanılan makinelerin ölçekli maketleri, otomotiv sektöründe kullanılan mekanik plastik parçalar, tekstil makine parçaları, talep doğrultusunda mini heykel üretimi ve yakın gelecekte birçok sektörde aktif olarak 3D printing teknolojileri kullanılacak ve bu doğrultuda bir kariyer üzerine çalışmak mantıklı bir karar olacaktır.
2) Analitik düşünme ve yaratıcılık sahibi bireyler olmaları gerekmektedir.
3) Tıbbi cihaz sektörü, bilimsel araştırmalar için kullanılan cihaz ve makineler, prototipleme alanlarında daha da önemi ve kullanımı artacak.
4) Internetten araştırıp yabancı kaynaklara ulaşabiliyoruz. Gerek YouTube kanalları gerekse instagram’dan çalışmalarını paylaşan güzel işler çıkartan sayfaları keywordler ile bulabilirler.
Üniversite eğitimleri için ise özellikle imalat, mekatronik mühendisliği ya da endüstriyel tasarım gibi bölümleri tercih edebilirler. Hobi olarak başlayabilir ardından basic bir cihaz üzerinde elektronik kısımlar, firmware kısmı ve mekanik düzen ile ilgili pratik bilgi edinmeleri çok önemli.
Öğrenciler girdikleri bölümlerdeki doğrudan 3D alanına yönelik yapılan çalışmaların takip edilmesi ile doğru kanalize olabilirler. Örneğin ben Pamukkale Üniversitesi’nde geliştirilen elektrikli araç ekibinde aktif olarak çalıştığım dönemlerde, 3D parçaları aracın çeşitli kısımlarında kullandık. Bunun gibi prototip geliştirip uygulama yapabilecekleri çalışmalar içerisinde olmaları çok önemli ve faydalı olacaktır.
Otomotiv sektöründe 3D Printing teknolojileri aktif olarak kullanılıyor. Hali hazırda markalar belli plastik ve metal parçaları, araçların dashboard denilen kısımlarını ve 3D modellerini kil uygulama ile 3D Printerları kullanarak oluşturuyor.
5- The 3D Printing Handbook kitabını öneriyorum.
1) Tübitak 2244 Sanayi Doktora Programı kapsamında doktora bursiyeri olarak çalışmaktayım. Projenin sanayi ortağı olan Axolotl Biosystems adına araştırmalar gerçekleştirmekteyim. Şirket, son yıllarda birçok araştırmanın yapıldığı biyo-yazcılar konusunda çalışan bir start-up şirketidir. Proje, biyo-yazıcılarda ürün çıkarmakta kullanılan biyo-mürekkep (bioink) geliştirmeye odaklanmaktadır.
2) Dünyada bu konu kapsamında oldukça fazla çalışma yapılmakta olduğu için kesinlikle araştırma kısmı önemlidir. Kaliteli yayınları ve son yıllarda yapılan çalışmaları takip etmek önemli olacaktır. Bilim dallarının çeşitliliği günümüzde fazla olduğundan, disiplinler arası çalışma olmadan bir sorunu çözmek kaçınılmaz hâle gelmiştir. Bu sebepten, sosyal ve iletişim becerileri de öne çıkmaktadır. Konu daha çok fen bilimlerini ilgilendirdiğinden analitik düşünme ve bilgisayar destekli tasarım becerilerini de edinmek önemli olacaktır.
3) COVID19 öncelikle sağlık alanını ilgilendirdiği için, hepimizin sıkça kullandığı yüz koruyucuları ve maske aparatları gibi araçlar 3D cihazlarla sayıca fazla ve seri bir şekilde üretilebilmektedir. İleride de sağlık alanında inovatif gelişmeler yaşanacağını düşünmekteyim.
4) 3D printerlar aslında birden fazla uzmanlık alanını kapsamakta. Cihaz tasarımı ve üretimine ilgi duyanlar mekatronik alanında (yazılım ve makine tasarımınının birleştirilmesi) kendilerini geliştirebilirler. Bu cihazlar, bir elektronik kart (raspberry pi gibi) üzerinden yönetildiklerinden bu kartların nasıl geliştirildiği ve çalıştığı üzerine çalışabilirler.
Printerlar tarafından metal, polimer ve seramik malzemeler kullanıldığı için malzeme davranışlarını ve bu malzemelerin ne gibi proseslerden geçtiklerini anlamak Ar-Ge mühendisliği yapmak ta faydalı olacaktır.
Buna ek olarak, bilgisayar üzerinden bir ürün tasarım işlemi gerçekleştiğinden Solidworks, Rhino 3D gibi tasarım programlarını öğrenerek tasarım mühendisi olarak çalışılabilir. Müşteriden gelecek tasarım istekleri bu aşamada büyük ölçüde etkileneceği için tasarım bilgisi ve printerların bu tasarıma üretim olarak nasıl cevap vereceklerini anlamak önemli olacaktır. Son olarak, kaynakları ve dünyadaki gelişmeleri anlamak için kesinlikle İngilizce yeteneklerine önem vermeleri gerekmekte.
5. Teorik kısımla ilgilenenler için Ian Gibson, David Rosen ve Brent Stucker’ın yazdığı Additive Manufacturing Technologies, 3D Printing, Rapid Prototyping and Direct Digital Manufacturing Second Edition kitabını tavsiye edebilirim. Blog olarak da 3dnatives.com sitesini tavsiye edebilirim.
