Otizmli Bireylerin İstihdamı
4 dk okuma
Okuma Süresi: 6 dakika
Otizm nedir?
Otizm, doğuştan gelen ve yaşamın ilk yıllarında belirtilerini gösteren, bireylerin dünyayı nasıl algıladıklarını ve başkalarıyla nasıl etkileşimde bulunduklarını etkileyen, ömür boyu süren bir gelişimsel farklılıktır. Otizmin nedeni ile ilgili henüz çok net bilimsel bulgular olmamakla birlikte beynin yapısı ve işleyişini etkileyen sinir sistemi sorunlarından kaynaklandığı düşünülür. Otizmli bireyler, içinde yaşadıkları dünyayı diğer insanlardan farklı görür, duyar, hisseder ve deneyimler. Otizm, sıklıkla karşımıza “otizm spektrum bozukluğu” olarak da çıkar. Bu terim aslında otizmin bir spektrum durumu olduğunu ifade etmektedir yani her bir otizmli birey benzersizdir ve otizmin semptomları ve ortaya çıkardığı farklılıklar her bir bireyde değişik seyredebilir. Bu durumu anlatacak çok etkili bir söz vardır; “Eğer bir otizmli birey tanıyorsanız unutmayın sadece bir tane otizmli birey tanıyorsunuzdur.” Otizmli bireyler otizmin belirli karakteristiklerini taşıyabilirler ancak onların tıpatıp aynı özellikleri taşıdığını varsaymak yanlıştır. Bazı bireylerin öğrenme güçlükleri, problem davranış düzeyine varabilecek takıntıları, diğer insanlara göre çok gelişmiş olan yetenekleri ve aslında farklılık olarak nitelendirebileceğimiz pek çok özellikleri vardır. Bu nedenle de her bir otizmli bireyin bireysel özelliklerine uygun, farklılıklarını avantaja dönüştürecek ve o bireyin potansiyelini ortaya çıkaracak bireysel düzeyde destek sistemlerine ihtiyacı vardır. Doğru destekle, otizmli bireylerin kendi seçecekleri daha doyurucu bir yaşam sürmelerine yardımcı olunabilir, onların bağımsız bireyler olarak toplumsal hayata ve istihdama katılımları sağlanabilir.
Neden otizmli bireyleri istihdam etmelisiniz?
Otizmli bireyler onları iş hayatında çok başarılı kılabilecek özelliklere ve bazı istisnai becerilere sahiptir. İstihdam edildiklerinde genellikle ilk başlarda yoğun olsa bile daha sonraki aşamalarda daha basit desteğe ihtiyaç duyabilirler. Bireysel özellikleri ve yeteneklerinin yanı sıra çok yüksek konsantrasyon seviyeleri, güvenirlikleri, rutinlere bağlılıkları, sebat, doğruluk, detaylara yakın dikkat ve güçlü hafızaları ve hataları tanımlama yetenekleri ile pek çok işte başarılı olabilirler. Bahsettiğimiz bu istisnai beceriler sayesinde otizmli bireyler; temizlik elemanı, satış asistanı, fabrika çalışanı, bilgisayar programcısı, yazılım mühendisi, istatistikçi, gazeteci ve şu anda sıralayamadığımız pek çok meslekte başarılı bir şekilde çalışabilir ve hatta aynı işi yapan diğer çalışanlardan daha yüksek bir performans ve iş kalitesi ortaya koyabilirler.
Ancak maalesef iş hayatında otizmli bireylerin güçlü yönlerine dair bilgisizlik, iş veren ve diğer çalışanlardaki ön yargı ve bu konudaki anlayış ve destek eksikliğinden dolayı iş bulma ve işte kalma söz konusu olduğunda otizmli bireyler diğer özel gereksinim gruplarına göre daha dezavantajlıdır. ABD’de 2015 yılında yayımlanan Ulusal Otizm Standartları Raporu’nda (National Autism Standarts Report) da OSB olan bireylerin diğer özel gereksinim gruplarıyla karşılaştırıldığında en az istihdam edilen grup olduğu ifade edilmektedir. 2019 TBMM Komisyon raporuna göre ülkemizde sadece 28 otizmli birey istihdam edilmektedir. Bunların 7 tanesi Eker Süt ve Süt Ürünleri fabrikasında, 1 tanesi Eker Süt ve Süt Ürünleri İdari İşler Binasında çalışırken 1 tanesi de KRM danışmanlık kadrosu ile Tohum Otizm Vakfı İnsan Kaynakları ve İdari İşer Departmanında istihdam edilmektedir.
Ülkemizde Otizmli Bireylerin İstihdamı ile ilgili yapılmış ilk ve en kapsamlı proje olan Otizmli Bireyler Eker’le İş Gücünde Projesi’dir. Tohum Otizm Vakfı’nın da destekleriyle 2018 yılında hayata geçirilen ve halen devam eden bu proje Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafından fonlanmıştır. Proje kapsamında OSB olan yetişkin bireylerin fabrika ortamında iş koçlarının desteğiyle çalışmaları amaçlanmıştır. Başlangıçta OSB olan beş bireyin fabrikada istihdamıyla başlayan projede şu anda 8 kişi istihdam edilmektedir. Eker’de istihdam edilen kişi sayısının 12’ye çıkarılması hedeflenmektedir. Otizmli Bireyler Eker’le İş Gücünde projesi ile ilgili bilgi almak ve proje kapsamında Eker Süt Ürünleri fabrikasında çalışan otizmli bireylerle tanışmak için linkteki videoyu izleyebilirsiniz. https://youtu.be/OSFIJjQEcoI
İstihdamın otizmli bireyler, aileleri ve ülke ekonomisi için de çok sayıda faydası vardır. İstihdam edilen otizmli bireyler ürettikleri ve iş gücüne katıldıkları için özgüvenleri ve sosyal yetkinlikleri artar. Otizmli bireylerin ailelerinin üzerinden çocuklarının bakımı ve ekonomik yükü kalkar ve artık onlar da evden çıkarak iş hayatına katılabilirler. Otizmli bireyler çalıştıklarında kazandıkları maaşla kendi masraflarını karşılayabilecek duruma gelir, devletin bakımına muhtaç olmazlar ve devletten engelli maaşı ve bakım parası almazlar. İş verenler kendi ayakları üzerinde duran otizmli çalışanlar yaratarak devlet kaynaklarından tasarruf edebilir; devletin işverene sağladığı engelli istihdamı kolaylıklarından yararlanarak da daha düşük prim giderleriyle otizmli çalışanlara sahip olabilirler.
Otizmli bir bireyi istihdam etmek, işverenin eşitlik ve çeşitliliğe bağlılığını gösterir. Farklılıklara saygılı ve bunu kendi bünyesinde gerçekleştirmiş bir iş gücüne sahip olmak hem personele hem de işletmeye fayda sağlar. İşyeri ekosisteminde bulunan herkes, otizmli bir bireyle nasıl çalışacakları, nasıl iletişim kuracakları konusunda farkındalık ve deneyim kazanır ve bu deneyimin yayılması otizmli bireylerin hayatta yaşadıkları dezavantajların ortadan kaldırılmasında etkin rol oynar.
