Mars’ta Yaşama Doğru Adım Adım
6 dk okuma
Okuma Süresi: 9 dakika
Yakın zamanda, NASA’daki araştırma ekibi 1 milyar yıl sonra Dünyanın atmosferinin çok az oksijen içereceğini ve artık yaşanmaz hale geleceğini duyurdu. Geçişin temel nedenlerinden biri, Güneşin yaşlandıkça daha fazla ısınacak ve daha fazla enerji salacak olması. Araştırmacılar, CO2 ısıyı emip ardından parçalandıkça bunun atmosferdeki karbondioksit miktarında bir azalmaya yol açacağını söylemekteler.
Bugün Mars'ta yaşamı sorgularken 1 milyar yıl sonrası Güneşin durumunu düşündüğümüzde insanlık başka galaksilere mi dağılmış olacak diye düşünmeden edemiyor insan.
Diğer galaksileri düşünmek için biraz erken diyelim isterseniz ve Mars’ta yaşam misyonunun tarihine ve bugün gelinen noktaya kısaca bakalım.
Mars Misyonları
Bugüne kadar Mars’a 9 ülke, yörüngesinde dolaşmak ve/veya Mars’a inmek üzere 49 farklı görev düzenledi ve bunların birçoğu başarısızlıkla sonuçlanırken, zaman içerisinde umut verici sonuçlar da geldi, ve gelmeye devam ediyor.
İlk olarak eski Sovyetler Birliği 1960 yılında, devamında ise Nasa 1964 yılında bu görevleri başlattı. Mars, bir zamanlar su ve belki de yaşam açısından Dünya’ya en yakın gezegen olarak görüldüğü için koloni kurmak için diğer gezegenler içerisinden seçilmişti.
1965'teki ilk başarılı uçuştan bu yana, 4 uzay aracı başarılı bir şekilde Mars'a ulaştı: NASA, eski Sovyetler Birliği uzay programı, Avrupa Uzay Ajansı ve Hindistan Uzay Araştırma Örgütü. Birleşik Arap Emirlikleri’nin ve Çin’nin yörünge araçları ise geçtiğimiz Şubat ayı yörüngeye girdiler. Rusya ve Japonya’nın denemeleri ise henüz başarıya ulaşamadı.
Başarılı girişimlerin zaman çizelgesi şu şekilde ilerledi:
İlk 28 Kasım 1964'te fırlatılan NASA'nın “Mariner 4” misyonu hedefe ulaştı. Kızıl Gezegenin 21 fotoğrafını Dünya’ya gönderildi.
NASA 1969'da Mariners 6 ve 7'yi gönderdi, ikisi de Mars'a ulaştı ve birkaç düzine fotoğraf gönderdi. Tesadüfen, tüm bu uzay araçları, Mars'ın kraterli bölgelerinin üzerinden uçtu. Bu, gökbilimcilere Mars'ın aya benzediğine dair ilk yanlış izlenime yol açtı.
Sovyetler Birliği 1971’de gönderdiği Mars 2, Mars’ın 60 görüntüsünü gönderdi. -110 ile 13 derece arasında değişen sıcaklıkları kaydetti. Yerçekimini ve manyetik alanları inceledi.
NASA ve Sovyetler Birliği’nin sonrasında da başarılı-başarısız uçuş ve yörünge aracı misyonları oldu.
Marsa inmeyi başarıp Dünyaya ilk sinyal gönderebilen uzay aracı 1976’da NASA’nın Viking 1 uzay aracı oldu. Viking 1 ve Viking 2, 1976'da kızıl gezegene ulaştılar. Viking programı, her bir uzay aracının yıllarca dayandığı ve Dünyaya yığınla bilgi ilettiği için, Mars'ın ilk uzun keşfini temsil ediyordu.
7 Kasım 1996'da NASA'nın Mars Global Surveyor'u 1997'de Mars'a ulaştı. NASA'nın 2006'da onunla teması kesilene kadar sel suları ve hematit (suda oluşan bir mineral) gibi birçok eski su belirtisini ortaya çıkardı. MGS'den gelen veriler, NASA'nın gelecekteki Mars gezginlerini nereye indireceğine karar vermesine yardımcı oldu. MGS ayrıca ünlü "Mars'taki yüzün" yeniden görüntülenmesi de dahil olmak üzere halkın ilgisini çeken fotoğraflar çekti.
NASA Pathfinder iniş aracı ve Sojourner gezici aracı, Temmuz 1997'de Mars'a ulaştı. İnişi yastıklamak için bir dizi hava yastığı kullanan ilk iniş aracı oldu ve Sojourner, Mars'ta dolaşan ilk gezgin oldu. Pathfinder'ın bir ay ve Sojourner'ın bir hafta sürmesi bekleniyordu, ancak ikisi de Pathfinder ile temasın kesildiği Eylül 1997'ye kadar operasyonda kaldı.
NASA'nın Mars Odyssey'i 7 Mart 2001'de fırlatıldı ve 24 Ekim 2001'de Kızıl Gezegene ulaştı. Yörünge aracı hala genişletilmiş bilim görevini yürütüyor. 15 Aralık 2010'da Mars'ta en uzun süre hizmet veren uzay aracı rekorunu kırdı. Uzay aracı yaklaşık 350.000 görüntü döndürdü, çeşitli öğelerin küresel dağılımını haritaladı. 2025’e kadar operasyonunu devam ettirmesi bekleniyor.
NASA'nın iki gezici aracı Spirit ve Opportunity, 2004 yılında Mars yüzeyine gönderildi. Her biri suyun bir zamanlar kızıl gezegende aktığına dair çok sayıda kanıt buldu. Spirit, Mart 2010'da bir kumulda öldü, Opportunity ise neredeyse on yıl daha çalışmaya devam etti. 2018 yazında bir kum fırtınası sırasında sessiz kaldı ve NASA, görevin bittiğini 2019'un başlarında ilan etti.
Mars Reconnaissance Orbiter, 12 Ağustos 2005'te fırlatıldı. Önceki tüm Mars görevlerinin toplamından daha fazla veri alındı ve Mars yüzeyi ve hava durumu ile ilgili veri alınmaya devam ediyor.
4 Ağustos 2007'de NASA, Mars Phoenix adlı sabit bir iniş aracı fırlattı ve 25 Mayıs 2008'de Mars'a ulaştı ve yüzeyin altında su buzu buldu.
NASA'nın gezi aracı Curiosity, antik yaşanabilir çevrelerin izlerini aramak için 2012'de Gale Kraterine geldi. Başlıca bulguları arasında daha önce suya batmış alanları bulmak, yüzeydeki metanı tespit etmek ve organik bileşikler bulmak yer alıyor. 2021'de, hala misyonuna devam ediyor. Misyonu aynı zamanda, içinde potansiyel yaşam belirtileri olan örnekleri bulmayı da kapsıyor.
Çin'in uzay aracı Tianven-1 (Cennet'e Sorular-1) ise Mars yörüngesine geçtiğimiz Şubat ayı başarı ile ulaştı. Mars zeminiyle teması Mayıs ayında Ütopya Kraterindeki bir düzlüğe inmesiyle gerçekleşecek.. Katlanan güneş panellerinden enerji alacak araç, bölgenin zemin ve hemen altındaki seviyedeki jeolojisini inceleyecek. Beş ayrı enstrüman ise kayaların mineral yapısını inceleyecek ve su buzu arayacak.
Mars'ın yörüngesine ayrıca Birleşik Arap Emirlikleri'nin uzay aracı Hope (Umut) gene geçtiğimiz Şubat ayı girdi. Hope Mars'a inmeyecek, gezegenin yörüngesinden gözlem yapacak ve Mars'ın atmosferini inceleyecek. BBC Bilim Muhabiri Jonathan Amos, Hope'un bilimsel bir gayretten çok misyon yönünün ağır bastığını söylüyor:
"İlham vermek için bir araç olarak görülüyor. Böylece BAE'de ve Arap coğrafyasında daha fazla genci yüksek okullarda bilim okumaya çekmek istiyorlar."
Bugün teknolojik yeteneklerini kanıtlayabilen ve Mars'ın arazisine ve atmosferine ilişkin anlayışımıza katkıda bulunabilen ülkelerin bu girişimleri, kolonileşmeye doğru yol alıyoruz izlenimini veriyor.
NASA’nın MARS 2020 Misyonu
Image credit: NASA/JPL-Caltech
NASA tarafından geliştirilen Curiosity'nin tasarımı, Perseverance adında başka bir keşif aracına ilham verdi. 30 Temmuz 2020'de yola çıkan Mars keşif aracı Perseverance 19 Şubat 2021’de kızıl gezegene başarıyla indi. Bu tarih bilinçli bir seçimdi. Çünkü Dünya ve Mars, Güneş'in yörüngesini farklı hız ve mesafelerde dolaşırken, yaklaşık 26 ayda bir yolculuk için en verimli yakınlık ve pozisyona ulaşıyordu.
Perseverance, Dünya'dan saatte yaklaşık 39 bin 600 kilometre hızla ayrıldı. Mars'a yolculuk, yaklaşık yedi ay ve 480 milyon kilometre sürdü. Uzay aracı, daha önce yaşanabilir olan alanları arayarak geçmişteki yaşamın izlerini bulmaya çalışacak; bu alanlarda yaşam barındırdığı düşünülen kayaları inceleyerek ilkel mikroplara dair kanıtlar arayacak. Gelecekte gerçekleşecek bir dönüş misyonu için numune olarak topladığı kaya parçalarını saklayacak ve insanların Mars yüzeyinde ne gibi sorunlarla yüzleşebileceğini anlamamıza yardımcı olacak. Uzay aracı ayrıca Mars'ta uçmanın fizibilitesini değerlendirecek bir test helikopteri olan Ingenuity'yi de Marsa taşıdı.
Perseverance “Mars’ta yaşam var mıydı” sorunun cevabını aramaya devam edecek. Bilim insanları antik mikrobiyal yaşamın kalıntılarının burada olabileceğini düşünüyor; geçmişini araştırarak bu dönemlerin izlerine ulaşmayı hedefliyor. Gezgin aracın görev süresi bir Mars yılı, yani 687 Dünya günü sürecek.
Perseverance’e, Mars’ta eşlik eden bir de takım arkadaşı var. Ingenuity helikopteri, Mars’ta uçmayı başardı ve keşfe devam ediyor.
Perseverance's Selfie with Ingenuity
Helikopterin ayrıca, sarp tepeler veya kraterler gibi gezgin robotların erişemediği tehlikeli araziler üzerinde uçabilme avantajı oluyor. Ingenuity, 5 Nisan’da dünya dışındaki uçuşunu gerçekleştiren ilk helikopter oldu ve uçuşu sırasında sesini kaydetti.
Özellikle su içinde oluşan veya su tarafından değiştirilmiş kayaların karbon bazlı kimyasal yapı taşları olan organik moleküller içerip içermediğine bakıyor.
Ayrıca gelecekteki insan misyonlarını desteklemek için Mars'ın karbondioksit atmosferinden oksijen üretme yeteneği geçen Nisan ayı gerçekleşmiş oldu ve Mars’ta ilk kez çevreden oksijen elde edildi. Bir astronotun uzayda yaklaşık 10 dakika ihtiyacı olan 5 gram oksijen üretilmiş oldu.
Mars misyonlarının bu tarihi geçmişine baktığımızda Mars’ta yaşama adım adım yaklaşıyoruz gibi duruyor, ne dersiniz?
Most life on Earth will be killed by lack of oxygen in a billion years
A brief history of Mars missions
BAE, Çin ve ABD Kızıl Gezegen'e uzay aracı göndererek ne hedefliyor?
