“Okudum da ne oldu?” Ev Gençleri
6 dk okuma
Okuma Süresi: 4 dakika
NEET (Not in employment education or training) istihdamda, örgün eğitimde veya mesleki eğitimde olmayan gençleri tanımlayan bir kavram.
YADA Vakfı’nın NEET gençlerine yönelik olarak yürüttüğü araştırmaya göre, NEET’leri iki genel kategoriye ayırmak mümkün: Aktif ve Pasif NEET’ler.
Aktif NEET gençleri, çalışmıyor ya da eğitim almıyor olsalar da; bu yönde çaba gösteriyorlar. Bu gençler aktif olarak iş arıyor ya da bir eğitim kurumuna başlamak üzere hazırlık yapıyor olabilirler.
Pasif NEET grubundaki gençler ise böyle bir niyet ya da çaba içerisinde değiller. Bu grupta olmak belirli bir kesim için bir tercih iken, birçoğu için imkânsızlık veya sosyal engellerin sonucu olarak ortaya çıkıyor. Hastalık, engellilik, kişisel veya ailevi sorumluluklardan ötürü uygun eğitim veya çalışma imkânı bulamayan bu gruptaki gençlerin durumu, resmi işsizlik rakamlarına yansımıyor.
Eurostat verilerine göre Türkiye’de 15-24 yaş grubuna ait NEET gençlerinin sayısı 3 milyon 649 bin. 15-29 aralığındaki NEET’lerin sayısı ise 6 milyonu aşıyor.
Yine 2020 Eurostat verilerine göre Avrupa ortalamasında 15-29 yaş aralığındaki gençlerin %14’ü, Türkiye’de 15-29 yaş aralığındaki gençlerin %32’si NEET kategorisinde.
OECD ülkeleri arasında en çok NEET genci oranına sahip ülke ise Türkiye.
Bu kritik göstergeler; hem yönetimlerin, hem ebeveynlerin, hem de işverenlerin üzerine düşenleri yeniden sorgulatıyor.
Türkiye’deki NEET’lerin Özellikleri
YADA Vakfı’nın yürüttüğü araştırmanın temel bulguları arasında şunlar yer alıyor:
. NEET kategorisindekilerin çalışmamasının ana sebepleri arasında eğitim, yetenek yoksunluğu, sağlık problemleri, psikolojik problemler ve çocuk veya yetişkinlere yönelik bakım sorumlulukları geliyor.
. Şu kategorilerdeki kişilerin NEET grubunda olma ihtimali daha yüksek: Kadınlar, 25-29 yaş grubu, düşük ve orta gelirliler, Türk olmayanlar, sağlık sorunları olanlar, mutsuzlar.
. Gençler ayrımcılıktan, sosyal hakların zayıf olmasından, beceri ve tecrübe eksikliğinden şikayetçi. Bu faktörlerin iş bulmalarını zorlaştırdığını düşünüyorlar.
. Halihazırda çalışırken sonradan NEET kapsamına giren gençlerin bu geçişinin ana sebebi ya sosyal haklarının zayıf olması ya da kadınların çalışmasına yönelik ayrımcı bakış açısı.
. Gençlerin eğitime devam etmemesinin en büyük nedenlerinin; ekonomik sorunlar, sağlık sorunları ve aile baskısı olduğu görülüyor.
Toplumsal Cinsiyet Faktörü
Rural NEETs In Turkey: 2009/2019 Overview başlıklı rapor da; cinsiyetin, ebeveynlerin eğitim düzeyinin, hane halkının ekonomik durumunun ve etnik kökenin NEET olma olasılığını etkileyen temel faktörler olduğunu gösteriyor.
Türkiye’de erkeklerde NEET oranı %21,1 olarak gözlemlenirken, kadınlarda ise bu oran %42,2’ye kadar çıkıyor.
Prof. Dr. Emre Erdoğan, ülkemizdeki “ev kızı” tanımını hatırlatarak; Türkiye’de bir genç kadının, eğitimini durdurduktan sonra evinde oturmasının doğal karşılanması sorununa dikkat çekiyor. Çünkü genel olarak kadının evlenmesi bekleniyor ve “zaten evde iş yükü var” olarak bakılıyor. Evlenmese de annesinin iş yükünü devralıyor.
Ekonomi kötüye gidince çalışmaktan vazgeçmesi gereken kişi kadın oluyor. İş piyasasına yeni girmiş kadın da, iş aramaktan vazgeçebiliyor; çünkü işler erkekler için "rezerve edilmiş" gibi görünüyor. Maalesef bu gibi durumlar, çok görülmeyen ve üstünde çalışmayan noktalar. Emre Erdoğan, kadının evdeki bakım yükünü azaltıcı müdahalelerin yeterli olmadığını ve mutlaka bu konuda desteğe ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
Prof. Erdoğan, kırsal kesim bağlamında da NEET kavramına dair önemli noktalara dikkat çekiyor. Kentsel yerlerde yaşayan gençlerin NEET olma ihtimalleri daha düşük. Gençler 18-29 yaş aralığında ele alındığında; 29 yaşında kırsalda genç bir kadın, en az 6-7 yıllık evli ve 2 çocuk annesi oluyor. Kentte yaşayan 29 yaşındaki bir kadın ise genel olarak bambaşka bir yaşam tarzına sahip.
Dolayısıyla genç dendiğinde de, homojen olmaktan ziyade, karmaşık bir kitleden bahsediliyor. Bu anlamda, kırsalda gençlik yok gibi görünüyor. Kırsaldaki "gençler", eğitimi bir noktada bırakıyorlar; özellikle kadınların çok az kısmı çalışmaya devam ediyor. Genel olarak kırsal kesimde genç kadın, hane yanında ücretsiz aile işçisi olarak çalışıyor. Herhangi bir ücret almadan, sabah tarlada çalışıp, sonra da dönüp evde çalışıyor. Çalışıyor gibi görünüyor; ama piyasada değil. Bu anlamda zaten imkanları da yok. Öte yandan, tarım işçisi olunca işi var gözüküyor. Prof. Emre Erdoğan, bu bağlamda kırsal kesimde bir tanımlama zorluğu olduğuna dikkat çekiyor.
Yine yapılan bir çalışmada, çalışmak istemeyen gençlere yöneltilen “Çalışırken hayatınızda ne değişir?” sorusu karşılığında, ilginç bir şekilde, “Erken kalkmak zorunda kalırım.” cevabının verildiğinden, bu anlamda da çalışma hayatından ne beklendiğinin iyi tanımlanması gerektiğine dikkat çekiyor.
Ne Yapılabilir?
Being a NEET in Turkey: Determinants and Consequences başlıklı raporda, NEET olmanın ruh sağlığını, siyasal katılımı ve siyasal yeterliliği de olumsuz etkilediği gösteriliyor.
Rapora göre NEET’ler, NEET olmayan gençlere göre yakın çevrelerindeki insanlara daha az güveniyor.
Prof.Emre Erdoğan’a göre, en önemli nokta; kaynakları koyma iradesi. Örneğin AB’nin hedefleri arasında NEET gençlerinin sayısını azaltmak var.
AB kapsamında uygulanan faaliyetlerde, öncelikli olarak eğitime yönelik olarak yapılan müdahaleler var. Okulu terk etmenin veya çocuk işçiliğinin önüne geçmek için; çocuğu okulda tutmaya, eğitimini tamamlamasına yönelik mekanizmalar devreye sokuluyor. Bunun yanı sıra mesleki eğitime yönlendirme de, önemli mekanizmalardan biri.
Alınan başka bir önlem; gençlere donanım kazandırmak yönünde. Bu anlamda gençlerin niteliklerini iş piyasasının beklentileri ile uyumlu hale getirmek için yabancı dil, bilgisayar eğitimi gibi spesifik programlarla gençlerin kendilerini geliştirmesi sağlanarak, iş piyasasına kazandırılmaları hedefleniyor.
Başka bir yöntem ise; “gençlik merkezleri” gibi kurumlar aracılığıyla gençlerin iş bulmasını kolaylaştıran mekanizmaları devreye sokmak.
Bir diğer önemli destek de; psikolojik destek. Özellikle tüketim odaklılığının giderek arttığı günümüzde, genç olup yoksul ve işsiz olmak psikolojik olarak da ciddi sorunlara sebep oluyor. Bu anlamda yine Avrupa ülkeleri kapsamında yapılan müdahelelerde, psikolojik desteğin yanı sıra kültürel faaliyet imkanları sunulması yoluyla da, NEET gençlerinin sosyalleşmesi için destek sağlanıyor.
YADA Vakfı’nın araştırma sonuçları kapsamında özetlediği genel politika önerileri arasında şunlar yer alıyor:
. Gençlerin fiziksel ve psikolojik sağlık ihtiyaçlarının karşılanması için destek verilmeli. Özellikle ümitsiz ve kalıcı NEET grubundaki gençlerin yaşadığı özgüven eksikliği giderilmeli.
. Halihazırda NEET grubunda olan gençlerin meslek kazanımı için, örgün eğitimden ziyade yabancı dil ve mesleki becerilere yönelik kurslar veya sertifika programları düzenlenmeli. Çocuk ve yaşlı bakımından ötürü çalışamayan ya da eğitime devam edemeyen kadınlar için ücretsiz kreş veya evde bakım destekleri sunulmalı.
. Ekonomik ihtiyaçlardan ötürü eğitimine devam edemeyen gençlerin ihtiyaçları gözetilerek burs imkanları sunulmalı.
. Görece daha girift ve toplumda yerleşik olan toplumsal cinsiyet algıları ve genel ayrımcılık pratiklerine yönelik bu pratiklere maruz bırakılan grupları teşvik eden, güçlendirmeye yönelik sivil toplum faaliyetlerinin yanı sıra, ayrımcılığa karşı yasal düzenlemeler uygulanmalı.
Mevcut Gelişmeler
Ulusal Genç İstihdam Stratejisi Belgesi ve Eylem Planı 2021-2023’te NEET genç oranının 2023 yılında yüzde 20 düzeyine düşürülmesi hedefleniyor.
Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) 2020 Faaliyet Raporu’na göre, İŞKUR’a kayıtlı 15-24 yaş aralığındaki gençlere yönelik potansiyel NEET tespiti ve İş ve Meslek Danışmanlığı Hizmet Modeli devreye sokuldu. Faaliyet raporuna göre 2020 yılında 177 bin NEET gence ulaşılıp, 19 bin 187’si İŞKUR aracılığıyla işe yerleştirildi, 14 bin 959’u da aktif işgücü piyasası programına dâhil edildi.
Ayrıca AB Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA-2) kapsamında Türkiye Cumhuriyeti ve AB tarafından finanse edilen, Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan Gençler için İşgücü Piyasası Destek Programı (NEET PRO) yürütülüyor. Proje kapsamında; 17 milyon Euro toplam bütçeyle desteklenecek hibe projeleri aracılığıyla gençlerin aktif işgücü piyasası programları, genel beceri eğitimleri, danışmanlık hizmetleri (bireysel eylem planları) ve finansal desteklerden (iş arama ödeneği ve/veya taşınma yardımı) faydalanması hedefleniyor. (Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan Gençler Anlatıyor )
Kaynaklar:
Gençler, ne eğitimde ne de istihdamda
Ne Eğitimde Ne İstihdamdaki Gençlere (NEET) Dair Politika Analizi - İLKE Analiz
Uzun Hikâye | Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan Gençler Anlatıyor - ERG
