Telefon : +90 212 275 71 06  
SAYFA BULUNAMADI: 404 HATASININ KISA BİR GEÇMİŞİ

SAYFA BULUNAMADI: 404 HATASININ KISA BİR GEÇMİŞİ

KÖTÜ ŞÖHRETLİ 404 hatası “Bulunamadı”, genellikle “Internet'in son sayfası” olarak adlandırılıyor, ki bu tümüyle yanlış değil. Bu çok ünlü olan zorunlu bir uyarı; bu dilden dile aktarılan en can alıcı nokta. Kötü sözcük oyunları her yerde var. Hata çizgi romanlarda ve Tişörtlerde boy gösterdi, bir zamanlar bilgisayar delisi insanların mizah anlayışına sürgün edilen şeyin yüzeye çıkan erişilebilir kısmı ve şimdi dijital dünyanın bir gerçeği.


Öyle ki 404, kendisine yaraşır bir köprü cazibesine sahip olmalı. Evrensele yakın ve doğasından gelen bir duygusallığı var; saf hayal kırıklığı, beklenmeyen bir sorunun duyurusu. Ayrıca teknolojinin ve özellikle web'in insan üretimi olduğunu ve bundan dolayı hata yapabileceğini de hatırlatıyor. Neticede Internet, iyi yağlanmış bir makineye çok uzak; bu daha çok Dünyevi Zevkler Bahçesi'nin tek yönlü köprü metin ile oluşturulan ve bozuk bağlantılarla, bozulmuş görüntü dosyalarıyla ve eksik bilgilerle doldurulan bir sürümü gibi.


Ortaya çıkmasından sonra çok da fazla zaman geçmeden, hata kodu, bilgisinin paylaşılmasından yararlanmaya ya da buna katlanmaya başladı. 2000'lerin başlarında, 404'ün oda 404'ten geldiği fikri ortaya çıktı; buna göre oda, CERN'de (İsviçre'deki Avrupa Nükleer Araştırma Kurumu) web’in ilk sunucularını barındırıyordu ve World Wide Web'i icat eden Tim Berners-Lee'nin de bu tesiste, genellikle bulunamayan bir odası bulunuyordu.


Berners-Lee ile birlikte Web'i ortaya çıkaran köprü metin yapısının öncülerinden biri olan Robert Cailliau, 404 hatası ile ilgili yorumu sorulduğunda "iç çekmişti", zira “önemsiz” kabul edilen bu konudan çok heyecan duymamıştı. Cailliau, mitolojinin değersiz bir şey olduğu fikrinde çok katıydı.


Hata kodları bir gereksinimdi ama endişelerin merkezinde yer almıyordu. Cailliau bana gönderdiği bir e-postada “Yeni bir sistem için kod yazdığınızda bir hata olarak algıladığınız durumlara yönelik uzun mesajlar yazmak için çok zaman harcamazsınız” cümlesini yazmıştı. O zamanlar bellek de bir sorun oluşturuyordu; daha uzun mesajlar pratik değildi. (“Çağdaş bilgisayar hastalarının artık 64k belleği olan bir bilgisayarda program yazmanın ne demek olduğu konusunda hiçbir fikirleri yok" yazmıştı.)


Çözüm son derece doğrudandı: Hata kategorileri için sayısal aralıklar belirlemek. Bu iş, Cailliau’nun deyimiyle “programcının nazına göre” yapıldı. İstemci hataları 400 aralığına dahil edildi ve “404” de nispeten keyfi bir şekilde “Bulunamadı” hatasına atandı. Cailliau ısrarcıydı: “404 kesinlikle CERN'deki bir oda ya da fiziksel bir yer ile ilgili değil” diye yazmıştı. “Bu tamamen bir efsane.”


İnsanların hataya bu kadar bayılmasına ilişkin bir teorisi olup olmadığı sorulduğunda Cailliau “404'in bu noktaya geleceğine dair en ufak bir ön görüm olmamıştı. Ve açıkçası çok da kafama takmıyorum. 404 yanıtı veren sayfalara yönelik bu yaratıcılık gerçekten de yararsız. Bu efsane muhtemelen mantıksızlıktan, kanıtların reddedilmesinden ve insan türünün en yaygın huyu olan gerçek yerine peri masalı peşinden gitme tercihinden kaynaklanıyor… Bu insani özellikler geçmişte nispeten daha masumdu, zira o zamanlar bireysel etki daha küçük boyuttaydı ve bilgi yavaş yayılıyordu. Bugün ise Internet'in varlığı nedeniyle bu tür yaklaşımlar tehlikeli olabilecek bir güce sahip.” Örnek olarak da Donald Trump'ın seçilmesine, AB'nin kötüye gitmesine, silah şiddetine karşı silik politik tepkilere ve iklim değişimine yönelik örtbas faaliyetinin yayılmasına atıfta bulundu. Ya da bu merak belki de yalnızca insanlığın bir eseri, Internet'in insan yapımı olduğunun ve insanların, özellikle de Internet'te sıkıldığının bir takdiri.


Çekiciliği ne olursa olsun, 404 ana akımda sağlam bir yer edinmiş durumda: Hillary Clinton’ın kampanya web sitesinde bile başkan adayının bir MetroCard'ı geçirmeye çalışan ve başarısız olan halinin bir fotoğrafını görüntülemişti. Burası kurumsal “sesin” artık özgürce dolaştığı, engellenen kullanıcıya arkadaşça anlayış ve samimiyet gösterilen bir yer (diğer bir deyişle bir marka oluşturma fırsatı). Ya da belki de yalnızca foyayı ortaya çıkarmanın yollarından biri. Tumblr'ın küstah bir yaklaşımı var: "Aradığınız şey bu hata sayfası değilse burada bulunacak hiçbir şey yok: Aksi halde tebrikler! Çünkü aradığınızı buldunuz.” Pixar’ın 404 sayfasında “Hadi ama… Ağlama. Bu yalnızca bir 404 Hatası!” yazıyor ve yanında Inside Out'daki Sadness karakterinin bir illüstrasyonu var. Bloomberg, bilgisayara tokat atan ve sonra bir anda parçalara ayrılan bir adamın triptik animasyonunu veriyor. Sonuncusu biraz garip ve biraz da dramatik. Kaldı ki aramızda herkes başka bir yere giderken bu hatayı mutlaka bir kez görmüştür.



Yazının orijinali için tıklayınız.